Miras Hukuku

Mirasçılık sıfatı mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile ispat edilir. Bu belge, kural olarak noterden alınabilir. Ancak mirasçılık durumunun nüfus kayıtlarından açıkça anlaşılamadığı, yabancılık unsuru bulunduğu veya vasiyetname ya da miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarrufların söz konusu olduğu hâllerde, belgenin Sulh Hukuk Mahkemesi’nden alınması gerekir.

Miras bırakan, altsoyu, ana babası veya eşi bakımından kanunla güvence altına alınmış saklı payı aşacak biçimde tasarrufta bulunamaz. Bu sınır aşılmışsa, saklı pay sahibi mirasçılar, tasarrufun saklı payı zedeleyen kısmının indirilmesi için tenkis davası açabilir. Dava süresi, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıldır.

İkisi farklı hukuki temellere dayanır ve sonuçları da farklıdır. Muris muvazaası, işlemin baştan itibaren geçersiz sayılmasına dayanır; başarılı olursa taşınmaz terekeye döner ve mirasçı miras payı oranında hak elde eder. Tenkis ise geçerli bir bağış varsayımından hareket eder ve yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesini sağlar. Uygulamada bu iki talep çoğunlukla terditli (kademeli) olarak ileri sürülür: önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis istenir.

Evet. Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, mirasçılığın öğrenildiği tarihten itibaren üç aydır ve hak düşürücüdür. Ret beyanı, sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü olarak yapılır. Ayrıca, miras bırakanın ölüm tarihinde borcunun malvarlığından fazla olduğu resmen tespit edilmiş veya açıkça belliyse, miras hükmen reddedilmiş sayılır; bu durumda alacaklılara karşı mirasın reddedildiğinin tespiti davası açılabilir.

Vasiyetnamenin şekle aykırılığı, miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma, zorlama) veya içeriğinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması hâlinde vasiyetnamenin iptali davası açılabilir. Süre, iptal sebebinin ve hak sahibi olunduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıldır.

Mirasçılar, terekeye dâhil malvarlığının belirlenmesi için Sulh Hukuk Mahkemesi’nden terekenin tespiti talep edebilir. Mahkeme, tapu kayıtları, banka hesapları, araç kayıtları ve diğer kurumlar nezdinde araştırma yaparak bir tereke defteri düzenlenmesine karar verir. Bu tespit, mirasın reddi kararının verilmesinde ve ileride açılacak paylaşım davalarında dayanak oluşturur.

Mirasçılar aralarında anlaşarak miras taksim sözleşmesi yapabilirler; taşınmaz içeren paylaşımlarda bu sözleşmenin yazılı olması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa mirasçılardan her biri mirasın paylaştırılması (izale-i şuyu) davası açabilir. Terekede yalnızca taşınmaz varsa ortaklığın giderilmesi davası da aynı sonucu doğurur. Bu tür uyuşmazlıklarda arabuluculuk, hem hızlı hem de mirasçılar arasındaki ilişkiyi koruyan bir seçenektir.

Miras bırakan, ancak kanunda sayılan sınırlı sebeplerin varlığı hâlinde saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir (ıskat): mirasçının, miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Çıkarma sebebinin ölüme bağlı tasarrufta açıkça gösterilmesi zorunludur. Sebep gösterilmemiş veya gösterilen sebep ispat edilememişse, çıkarılan mirasçı saklı payını talep edebilir.

Miras açılmadan (yani miras bırakan hayattayken) yapılan miras payının devri sözleşmeleri, miras bırakanın katılımı olmaksızın geçerli değildir. Miras açıldıktan sonra ise mirasçı, payını diğer mirasçılara veya üçüncü kişilere devredebilir. Ancak üçüncü kişiye yapılan devir, o kişiye paylaşmaya katılma hakkı vermez; yalnızca mirasçıya düşecek payı isteme hakkı verir. Devir sözleşmesinin yazılı olması şarttır.

Bunun hukuki aracı ölünceye kadar bakma sözleşmesidir. Sözleşme, miras sözleşmesi şeklinde, yani noterde düzenleme biçiminde ve iki tanık huzurunda yapılmalıdır. Bakım alacaklısı malvarlığını veya belirli malları devreder; bakım borçlusu ise ölünceye kadar bakım ve gözetim yükümlülüğü altına girer. Bu sözleşme, saklı paylı mirasçılar tarafından tenkis veya muvazaa iddiasıyla dava konusu edilebilir.