İdare Hukuku

Kural olarak, idari işlemin yazılı bildiriminden (tebliğinden) itibaren altmış gün içinde iptal davası açılmalıdır. Vergi mahkemelerinin görev alanına giren uyuşmazlıklarda bu süre otuz gündür. Süre hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde işlem kesinleşir ve artık dava açılamaz. Bu nedenle işlemin tebliğ tarihinin belgelenmesi ve sürenin dikkatle takip edilmesi büyük önem taşır.

Zorunlu değildir; ancak ilgililer, dava açma süresi içinde işlemi yapan makama veya üst makama başvurarak işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını isteyebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava süresini durdurur. İdare altmış gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve durmuş olan süre, başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar.

İdareye yapılan bir başvuruya altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde istek reddedilmiş sayılır (zımni ret). Bu tarihten itibaren dava açma süresi işlemeye başlar. İdare, altmış günlük süre geçtikten sonra cevap verirse, ilgili bu cevabın tebliğinden itibaren dava açabilir. Bu mekanizma, idarenin sessiz kalarak yargı denetiminden kaçınmasını önlemek amacıyla öngörülmüştür.

Yürütmenin durdurulması, dava sonuçlanıncaya kadar idari işlemin uygulanmasının askıya alınmasıdır. İki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır: işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması. Şartlardan birinin eksikliği hâlinde talep reddedilir. Karar gerekçeli olarak verilir ve karara karşı bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir.

Kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezalarına karşı, öncelikle mevzuatında öngörülen itiraz yolu (disiplin kurulu) işletilebilir. Bunun yanında, uyarma ve kınama dâhil tüm disiplin cezaları yargı denetimine açıktır ve idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Savunma hakkının usulüne uygun kullandırılmaması, soruşturmacı atanmaması, zamanaşımı sürelerine uyulmaması ve cezanın fiille orantısız olması sık rastlanan iptal sebepleridir.

İdarenin hukuka aykırı işlem veya eylemi nedeniyle zarar gören kişinin, bu zararının tazminini istediği davadır. İdari eylemlerden doğan zararlarda, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde önce idareye başvurulması zorunludur. İdarenin ret cevabı veya zımni reddi üzerine altmış gün içinde dava açılır. İptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra da tam yargı davası açılması mümkündür.

İmar planları, kesinleşmeden önce ilgili idarece bir ay süreyle askıya çıkarılır. Askı süresi içinde plana itiraz edilebilir. İdare, itirazı on beş gün içinde inceleyip karara bağlar. İtirazın reddi veya cevapsız bırakılması hâlinde, ret kararının tebliğinden ya da zımni ret süresinin dolmasından itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Askı süresinde itiraz edilmemiş olması, dava açma hakkını tek başına ortadan kaldırmaz.

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar hakkında idare, yapı tatil tutanağı düzenleyerek yapıyı mühürler ve süre verir. Aykırılık giderilmezse encümen kararıyla yıkım ve idari para cezası uygulanır. Encümen kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; yıkımın fiilen gerçekleşmesini önlemek için mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Yapının imar planına uygun hâle getirilip getirilemeyeceği, davanın seyrinde belirleyici olur.

Kamu görevlisinin önceki hizmetlerinin (sigortalı çalışma, askerlik, yüksek öğrenim gibi) derece ve kademesine yansıtılması işlemine intibak denir. Kurumun talebi reddetmesi veya hesaplamayı hatalı yapması hâlinde, önce kurumdan yazılı intibak hesabı istenmesi yerinde olur; bu belge, davanın konusunu somutlaştırır. Ret işleminin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal ve gerekiyorsa parasal hakların ödenmesi (tam yargı) davası açılabilir.

Kamulaştırma işleminin kendisine karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bedelin düşük olduğu düşünülüyorsa, bedel tespiti davası asliye hukuk mahkemesinde görülür ve mahkeme bilirkişi marifetiyle taşınmazın gerçek değerini belirler. Kamulaştırma bedelinin tespitinde taşınmazın niteliği, konumu, imar durumu ve emsal satışlar dikkate alınır. Bedele itiraz, kamulaştırma işlemini kabul anlamına gelmez.