Arabuluculuk

Arabuluculuk, sicile kayıtlı ve tarafsız bir üçüncü kişinin (arabulucunun) tarafları bir araya getirerek aralarındaki iletişimi kolaylaştırdığı, sistematik teknikler uygulayarak müzakere etmelerini sağladığı bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu taraflara karar dayatmaz; çözüme ilişkin karar verme yetkisi tümüyle taraflarda kalır.

Arabulucu, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı nezdinde tutulan Arabulucular Sicili’ne kayıtlı, hukuk fakültesi mezunu ve en az beş yıllık mesleki kıdeme sahip gerçek kişidir. Sicile kayıtlı olmayan kişiler arabulucu unvanını kullanamaz ve arabuluculuk faaliyeti yürütemez.

Dava şartı (zorunlu) arabuluculuk kapsamı zaman içinde genişlemiştir. Hâlihazırda başlıca şu uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur:

• İş uyuşmazlıkları (1 Ocak 2018’den itibaren): İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri.
• Ticari uyuşmazlıklar (1 Ocak 2019’dan itibaren): Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri.
• Tüketici uyuşmazlıkları (28 Temmuz 2020’den itibaren): Tüketici mahkemelerinin görev alanına giren uyuşmazlıklar (kanunda sayılan istisnalar hariç).
• 7445 sayılı Kanun ile 1 Eylül 2023’ten itibaren eklenen uyuşmazlıklar:
  • Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç),
  • Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar,
  • Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklar,
  • Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.

Bu son grup, gayrimenkul uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünü zorunlu arabuluculuk kapsamına almıştır. Özellikle ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması artık bir dava şartıdır.

Dava şartı arabuluculuğa başvurulmaksızın dava açılması hâlinde mahkeme, herhangi bir işlem yapmaksızın davayı usulden reddeder. Bu nedenle kapsamdaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk başvurusu, dava dilekçesinden önce gelen zorunlu bir aşamadır.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığı, kanunen zorunlu olmasa dahi tarafların anlaşmasıyla arabuluculuğa taşınabilir. Kamu düzenini ilgilendiren, tarafların iradesine bırakılmamış uyuşmazlıklar (örneğin boşanmanın kendisi, nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, ceza yargılaması) arabuluculuğa elverişli değildir.

Dava şartı arabuluculuğa başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, arabulucular sicilinden bir arabulucu görevlendirir. İhtiyari arabuluculukta ise taraflar doğrudan bir arabulucuya birlikte başvurabilirler.

Dava şartı arabuluculukta arabulucu, kural olarak arabuluculuk bürosu tarafından sicilden görevlendirilir. Ancak taraflar, listede yer alan bir arabulucu üzerinde birlikte anlaşırlarsa o kişi görevlendirilir. İhtiyari arabuluculukta arabulucuyu belirleme yetkisi tümüyle taraflardadır.

Dava şartı arabuluculukta arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde (uyuşmazlığın türüne göre değişmekle birlikte kural olarak üç hafta; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir) süreci sonuçlandırmakla yükümlüdür. Yargılamanın yıllar sürebildiği düşünüldüğünde, süreç mahkemeye kıyasla belirgin biçimde kısadır.

Arabulucunun ücreti, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir. Taraflar anlaşırsa ücret aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır. Anlaşma sağlanamaması hâlinde, dava şartı arabuluculukta iki saati aşmayan bölüm Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Arabuluculukta harç ve gider avansı bulunmaz.

Anlaşma hâlinde tarafların üzerinde uzlaştıkları hususlar bir anlaşma belgesine bağlanır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/4 uyarınca, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Yalnızca taraflar ve arabulucu tarafından ya da yalnızca vekiller ve arabulucu tarafından imzalanan belgelerde ise icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

Arabulucu bir son tutanak düzenler. Dava şartı arabuluculukta, bu tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir; aksi hâlde dava usulden reddedilir.

Hayır. Arabuluculuk sürecinde taraflarca ileri sürülen görüşler, teklifler, kabuller ve yalnızca bu süreç için hazırlanan belgeler gizlidir ve daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Arabulucunun da sır saklama yükümlülüğü bulunmaktadır.

Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından, sürecin sona ermesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu nedenle arabuluculuğa başvurmak hak kaybına yol açmaz.