Trafik kazasında kimden tazminat isteyebilirim?
Zarar gören; kusurlu sürücüye, aracın işletenine (malikine) ve aracın zorunlu trafik sigortası şirketine birlikte veya ayrı ayrı başvurabilir. Sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe limitiyle sınırlıdır; limiti aşan kısım için sürücü ve işletene başvurulabilir. Aracın bir işletme adına kullanılması hâlinde işletme sahibi de sorumlu tutulabilir. Sigorta şirketine karşı dava açmadan önce şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir.
Aracımda değer kaybı oluştu. Nasıl talep ederim?
Kaza sonucu onarılan araçta, onarıma rağmen ortaya çıkan piyasa değeri düşüşüne değer kaybı denir. Talep, öncelikle karşı tarafın zorunlu trafik sigortası şirketine yazılı olarak iletilir. Şirket on beş iş günü içinde cevap vermez veya talebi reddederse, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir ya da dava açılabilir. Değer kaybı hesabında aracın yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve onarım gören parçalar esas alınır.
Destekten yoksun kalma tazminatı nedir?
Bir kişinin ölümü hâlinde, sağlığında düzenli olarak destek sağladığı kişilerin (eş, çocuk, anne-baba ve fiilen desteklenen diğer yakınlar) bu destekten yoksun kalmaları nedeniyle uğradıkları zararın tazminidir. Hesaplamada ölenin geliri, yaşı, bakiye ömür süresi, desteklenenlerin sayısı ve destek payları ile kusur oranı dikkate alınır. Bu tazminat, mirasçılık sıfatından bağımsızdır; mirası reddeden yakın da talep edebilir.
Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?
Manevi tazminat, uğranılan elem ve üzüntünün bir ölçüde giderilmesini amaçlar; zenginleşme aracı değildir. Hâkim; olayın ağırlığını, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu, kusur derecesini, zararın niteliğini ve olayın meydana geliş biçimini birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Bu nedenle manevi tazminatta önceden kesin bir rakam öngörmek mümkün değildir; her olay kendi koşulları içinde takdir edilir.
Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı nedir?
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve failini öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ancak fiil aynı zamanda bir suç oluşturuyorsa ve ceza kanunları daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, o daha uzun süre uygulanır. Bu kural, özellikle trafik kazaları ve yaralama olaylarında hak kaybının önüne geçen önemli bir istisnadır.
Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı ne kadardır?
Genel zamanaşımı süresi on yıldır. Ancak kanunda özel olarak sayılan bazı alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir: kira bedelleri, faiz ve diğer dönemsel edimler, otel ve lokanta alacakları, vekâlet, komisyon ve simsarlık ücretleri, serbest meslek mensuplarının ücretleri ile yüklenicinin (müteahhidin) alacakları bunlar arasındadır. Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu (istenebilir hâle geldiği) tarihte işlemeye başlar.
Verdiğim kaporayı geri alabilir miyim?
Sözleşme kurulurken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça bağlanma parası (pey akçesi) sayılır ve sözleşmenin yapıldığına dair kanıt oluşturur; kural olarak geri istenemez, ancak ifa edilecek borca mahsup edilir. Buna karşılık taraflar bu parayı cayma parası olarak kararlaştırmışlarsa, veren cayarsa parayı bırakır, alan cayarsa aldığının iki katını iade eder. Bu nedenle ödeme yapılırken paranın hukuki niteliğinin yazılı olarak açıkça belirtilmesi büyük önem taşır.
Sözleşmedeki cezai şart aşırı yüksek. İndirilebilir mi?
Evet. Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı re’sen indirebilir. İndirim yapılırken borçlunun kusuru, sözleşmenin ekonomik dengesi, alacaklının menfaati ve borçlunun ekonomik durumu dikkate alınır. Ancak tacirler arasındaki sözleşmelerde, tacirin basiretli davranma yükümlülüğü gereği cezai şartın indirilmesi kural olarak talep edilemez. Cezai şart, borç geçerli olarak doğmamışsa geçersizdir.
Haksız yere ödediğim parayı geri alabilir miyim?
Haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen kişi, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Sebepsiz zenginleşmeden doğan iade istemi, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Borçlanmadığı hâlde ödeme yapan kişinin geri isteyebilmesi için, ödemeyi yanılarak yaptığını ispat etmesi gerekir.
Sosyal medyada hakarete uğradım. Ne yapabilirim?
İki ayrı yol birlikte işletilebilir. Cezai yönden, hakaret suçu nedeniyle fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulabilir. Hukuki yönden ise kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat davası açılabilir; ayrıca içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi talep edilebilir. Delillerin kaybolmaması için paylaşımın noter veya adli makamlar aracılığıyla tespit ettirilmesi ilk yapılması gereken iştir.