Aile Hukuku

Anlaşmalı boşanma için üç şart birlikte aranır: evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi, ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi. Ayrıca boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hakkında düzenlenen protokolün hâkim tarafından uygun bulunması gerekir. Hâkim, çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir.

Kanunda sayılan özel boşanma sebepleri şunlardır: zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı. Bunların yanında, evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebep olarak en sık başvurulan dayanaktır. Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde dava açma hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer; ayrıca affeden dava hakkını yitirir.

1 Ocak 2002’den sonra kurulan evliliklerde yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Buna göre eşlerin evlilik içinde emeğiyle edindiği mallar (maaş, kira geliri, bunlarla alınan mallar) tasfiyeye tabidir; miras veya bağış yoluyla edinilenler ile evlilik öncesi mallar kişisel mal sayılır. Tasfiye sonucunda katılma alacağı ve koşulları varsa değer artış payı talep edilebilir. Mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir davadır ve boşanma kararı kesinleşmeden karara bağlanamaz.

Dört tür nafaka söz konusu olabilir. Tedbir nafakası dava süresince, eş ve çocuklar için geçici olarak hükmedilir. İştirak nafakası, velayeti kendisinde olmayan ebeveynin çocuğun bakım giderlerine katılmasıdır ve çocuk ergin oluncaya kadar sürer. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe, kusuru daha ağır olmamak kaydıyla süresiz olarak bağlanabilir. Yardım nafakası ise altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında, yoksulluğa düşecek olanlara ödenir.

Evet. Tarafların malî durumunda önemli bir değişiklik olması, hakkaniyetin gerektirmesi veya nafakanın alım gücünü yitirmesi hâlinde, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması talep edilebilir. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi, evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde kaldırılır. Nafaka alacaklısının ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden sona erer.

Velayette tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; ebeveynlerin bakım ve gözetim yeteneğini, çocukla kurulan bağı, çocuğun yaşını ve alışkanlıklarını, kardeşlerin birlikte kalması gereğini ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü dikkate alır. Uygulamada küçük yaştaki çocukların anne bakım ve şefkatine ihtiyacı olduğu kabul edilir; ancak bu mutlak bir kural değildir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına da karar verilir.

İki tür tazminat mümkündür. Maddi tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eşe ödenir. Manevi tazminat ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş lehine hükmedilir. Her iki talepte de tazminat istenen eşin kusurlu, isteyenin ise kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir. Talepler boşanma davasıyla birlikte veya bir yıl içinde ayrıca ileri sürülebilir.

6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir kararı talep edilebilir. Başvuru; kolluk (polis/jandarma), Cumhuriyet savcılığı, mülki amir veya Aile Mahkemesi’ne yapılabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri de tedbir kararı verebilir. Tedbirler arasında şiddet uygulayanın evden uzaklaştırılması, iletişim kurmasının yasaklanması, silahının teslim alınması ve mağdura barınma yeri sağlanması yer alır. Karar için delil veya belge sunulması şart değildir.

Kadına takılan ziynet eşyaları, kural olarak kadının kişisel malı sayılır ve boşanmada iadesi istenebilir. Erkeğe takılanlar ise erkeğe aittir; ancak uygulamada, kimin kime takıldığı hususu çekişmeli olduğundan ispat büyük önem taşır. Düğün görüntüleri, fotoğraflar, tanık beyanları ve varsa satış/bozdurma belgeleri delil oluşturur. Ziynetlerin aynen iadesi mümkün değilse bedelinin ödenmesi talep edilebilir.

Evet. Mal rejiminden kaynaklanan alacak talepleri, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir. Bu nedenle boşanma davası devam ederken tasfiye talebinde bulunulmuşsa, davanın ayrılmasına karar verilir ve boşanma kesinleştikten sonra görülür. Sürenin kaçırılması ciddi hak kaybına yol açtığından, boşanma kararının kesinleşme tarihinin dikkatle takip edilmesi gerekir.